Chúng ta sẽ còn được quan sát Nhật thực toàn phần trong bao lâu nữa?

Nhật thực là một hiện tượng thiên nhiên kì thú mà không phải ai và lúc nào chúng ta cũng có thể nhìn thấy được, tuy nhiên chúng ta có thể quan sát được Nhật thực trong bao lâu nữa?

Hiện tượng nhật thực là gì?

Nhật thực – hay còn gọi là “Mặt trăng ăn Mặt trời” – xảy ra khi Trái đất, Mặt trăng và Mặt trời xếp thành một đường thẳng. Trong quá khứ cổ xưa, nhật thực được xem là điềm cực xấu. Nhưng khi khoa học phát triển, nó đơn giản chỉ là một hiện tượng thiên văn cực kỳ thú vị và hiếm thấy.

Hiện tượng nhật thực là gì?

Nhật thực xảy ra khi nào?

Nhật thực xảy ra khi Mặt Trăng đi qua giữa Trái Đất và Mặt Trời và quan sát từ Trái Đất, lúc đó Mặt Trăng che khuất hoàn toàn hay một phần Mặt Trời.

Để hiện tượng nhật thực xảy ra, Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất phải nằm trên một đường thẳng hoặc gần thẳng, sự thẳng hàng này được các nhà thiên văn học gọi là syzygy. Điều này chỉ có thể xảy ra trong kỳ trăng mới.

Nhật thực xảy ra khi nào?

Mặc dù một trăng mới là cần thiết cho nhật thực có thể xảy ra, thì nhật thực lại không xảy ra ở mọi kỳ trăng mới. Bởi vì mặt phẳng quỹ đạo của Mặt Trăng di chuyển quanh Trái Đất nghiêng một góc khoảng 5° so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất di chuyển quanh Mặt Trời (mặt phẳng hoàng đạo). Những vị trí nơi 2 mặt phẳng quỹ đạo này gặp nhau được gọi là điểm nút Mặt Trăng (lunar nodes). Nhật thực xảy ra chỉ khi một trăng mới diễn ra gần điểm nút này.

Có bao nhiêu loại Nhật thực

Có 4 kiểu nhật thực và chúng được xác định bởi các vùng bóng của Mặt Trăng trên bề mặt Trái Đất.

Nhật thực toàn phần:

Một nhật thực toàn phần xảy ra khi Mặt Trăng che khuất hoàn toàn Mặt Trời và hình thành các vùng bóng tối và bóng nửa tối trên bề mặt Trái Đất/ Một nhật thực toàn phần chỉ có thể diễn ra khi Mặt Trăng ở quanh cận điểm quỹ đạo. Bạn có thể quan sát được nhật thực toàn phần khi đứng ở trên đường di chuyển của vùng bóng tối của Mặt Trăng. Những người không ở vùng bóng tối nhưng nếu đứng ở vùng bóng nửa tối sẽ quan sát được nhật thực một phần.

Hiện tượng nhật thực toàn phần

Nhật thực một phần:

Nhật thực một phần xảy ra khi Mặt Trăng không che khuất hoàn toàn đĩa Mặt Trời và chỉ hình thành vùng bóng nửa tối ở trên bề mặt Trái Đất.

Hiện tượng nhật thực môt phần

Nhật thực hình khuyên:

Nhật thực hình khuyên xảy ra khi vùng đối của vùng bóng tối xuất hiện trên Trái Đất. đĩa Mặt Trăng sẽ che khuất vùng trung tâm của đĩa Mặt Trời, để lộ vùng rìa ngoài của Mặt Trời có dạng như một chiếc nhẫn. Một nhật thực hình khuyên chỉ có thể xảy ra khi Mặt Trăng ở quanh viễn điểm quỹ đạo.

Hiện tượng nhật thực hình khuyên

Nhật thực lai:

Nhật thực lai rất hiếm khi xảy ra. Chúng xảy ra khi một nhật thực hình khuyên chuyển thành một nhật thực toàn phần.

Chúng ta còn được quan sát Nhật thực toàn phần trong bao nhiêu lâu nữa?

Mọi chuyện bắt đầu từ năm 1695, khi nhà khoa học Edmond Halley nhận ra rằng các trường hợp nhật thực ghi nhận trong lịch sử không phù hợp với tính toán thời bấy giờ.

Cụ thể, Halley đã quan sát chuyển động của Mặt trăng và Mặt trời, sau đó sử dụng định luật vạn vật hấp dẫn của Newton để tính và so sánh nhật thực toàn phần thực sự thời xưa với thời điểm đáng ra chúng phải xảy ra. Và kết quả, tính toán với thực tế không hề trùng khớp.

Khi ấy, Halley đã đưa ra một kết luận rất bất ngờ: tốc độ quay của Trái đất chậm dần theo thời gian.

Tốc độ quay của Trái đất chậm dần lại

Tốc độ quay của Trái đất chậm dần lại.

Khi Trái đất quay chậm lại, momen động lượng của Mặt trăng phải tăng lên để bảo tồn động lượng cho cả hệ thống. Sự gia tăng này vô tình khiến cho Mặt trăng dịch dần ra xa, và chậm lại một chút.

Nếu như trước đó khoảng 2.000 năm, Trái đất quay nhanh hơn, Mặt trăng có quỹ đạo gần và tốc độ cao hơn thì các tính toán của Halley sẽ trùng khớp. Và tất nhiên, khoa học sớm nhận ra Halley đã đúng.

Lý do khiến Trái đất chậm đi chính là vì lực hấp dẫn từ Mặt trăng – thứ gây ra thủy triều trên Trái đất. Triều rút và dâng, quá trình ấy khiến sự quay của Trái đất chậm lại, đẩy Mặt trăng đi xa dần. Theo như tính toán, mỗi năm Mặt trăng “xa rời” Trái đất khoảng 3,8cm.

Mặt trăng xa dần, nhật thực cũng hiếm dần

Mặt trăng xa dần, nhật thực cũng hiếm dần.

Mặt trăng xa dần, tức là vòng sáng của trăng sẽ nhỏ lại. Khi đó, nhật thực toàn phần sẽ ngày càng trở nên hiếm hơn, trong khi tần suất nhật thực hình khuyên thì lớn dần.

Khi khoảng cách trung bình giữa Mặt trăng và Trái đất tăng thêm 23.410km, nó sẽ trở nên quá nhỏ để che phủ toàn bộ Mặt trời. Khi đó, nhật thực toàn phần sẽ chính thức tuyệt chủng.

Tuy nhiên, quá trình này cần khoảng… 620 triệu năm để hoàn thành. Nên từ giờ đến lúc đó, bạn và cả con cháu đời sau vẫn còn rất nhiều cơ hội để ngắm nhìn hiện tượng thiên văn thú vị ấy.

Chúng ta sẽ còn được quan sát Nhật thực toàn phần trong bao lâu nữa?
3.8 (76%) 10 vote[s]